780. Կատարե՛ք գումարում.

ա) (-4 3/10) + (-6 4/5) = -111/10

բ) (-9 1/5) + (-5 3/5) = -74/5

գ) (13 2/5) + (9/10) = 139/10

դ) (-17 4/5) + (-1 3/100) = -212/100

ե) (+9 1/5) + (-16 1/2) = 79/10

զ) (-4/7) + (2/9) = -22/63

է) (1/4) + (-2/3) = -5/12

ը) (-1 3/10) + (1 1/10) = 24/10

թ) (3 3/7) + (-5 4/7) = -15/7

 

781. Կատարե՛ք հանում.

ա) (20 3/10) — (-8 1/4) =

բ) (14 7/9) — (-28 8/9) = 131/3

գ) (11/100) — (-10 1/5) = 1031/100

դ) (-19 2/5) — (-3/4) = -373/20

ե) (-9 3/10) — (-4 9/10) = -71/5

զ) (-16 77/80) — (-27 1/80) = -3518/80

է) (1 7/50) — (2 43/50) = 4/1

ը) 0 — (+26 9/25) =

թ) (+2/9) — (+3/7) = 41/63

Իշպուինի արքան։ Ասորեստանի նվաճողական քաղաքականությունը գնալով ավելի սպառնալի էր դառնում։ Դրա դեմ անհրաժեշտ էր պայքարել համատեղ ուժերով։ Մի կողմից՝ ընդհանուր թշնամուց վտանգը, մյուս կողմից՝ Հայկական լեռնաշխարհի բնակիչների ազգակցությունն արագացրին ողջ Հայաստանը մեկ միասնական պետության մեջ համախմբելու գործընթացը։

 

Սարդուրի 1-ին հաջորդեց նրա որդի Իշպուինին (Ք․ա․ մոտ 825-810 թթ․)։ Վանի թագավորության հզորացման և ողջ Հայաստանի միավորման գործում կարևոր դեր խաղացին Իշպուինի արքայի սկսած և նրա որդի Մենուայի կողմից շարունակված բարեփոխումները։

 

Հատկապես կարևոր էրն ռազմական բարեփոխումները։ Հասարակ ժողովրդից կազմավորված նախկին աշխարհազորը փոխարինվեց արհեստավարժ, ըստ զորատեսակների բաժանված բանակով։ Անցկացվեց զորքի վերազինում։ Ստեղծվեց ամրոցների մեծ ցանց։

 

Բացառիկ նշանակություն ուներ կրոնական բարեփոխումը։ Ողջ պետության համար ստեղծվեց միասնական դիցարան։ Դա արձանագրվել է «Մհերի դուռ» կոչվող ժայռի վրա՝ Վանի մոտ։

 

Կարևոր էր նաև տեղական սեպագրի ստեղծումը (մինչ այդ օգտագործվում էր ասորեստանյան սեպագիրը ասուրերեն)։

 

Այդ բարեփոխումների շնորհիվ երկիրն ամրապնդվեց և ուժեղացավ։ Զգալիորեն ընդլայնվեցին թագավորության սահմանները։ Իշպուինիի օրոք թագավորությանը միացվեց սահմանակից Մանա երկիրը, Արդինի- Մուսասիր քաղաքը։ Վերջինս դարձավ գերագույն աստված Խալդիի պաշտամունքի գլխավոր կենտրոնը։

 

Երկրի հզորացումը Մենուա արքայի օրոք։ Մենուայի գահակալության շրջանում (Ք․ա․ 810-786 թթ․) Վանի թագավորությունը ավելի է հզորանում։ Դրան նպաստեց երկրի տնտեսական առաջընթացը։ Վանա լճի արևելքում կառուցվեց 72 կմ երկարությամբ ջրանցք, որը ժողովրդի մեջ հայտնի է «Շամիրամի ջրանցք» անունով։

 

Մենուա արքայի հաղթարշավների շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհի մեծագույն մասը միավորվում է մեկ կենտրոնացված պետության մեջ։ Իսկ Հայաստանի հյուսիսային շրջանների իշխանությունները ընդունում են նրա գերիշխանությունը և պարտավորվում վճարել հարկեր։

 

Մենուա արքան իր գերիշխանությունն է հաստատում Ուրմիա լճի ավազանից շատ հարավ և Եփրատ գետից արևմուտք։ Նա նաև վերահսկողություն է սահմանում Զագրոսյան լեռներով դեպի արևելք և դեպի Փոքր Ասիա տանող գլխավոր ճանապարհների վրա։ Մենուան հաղթանակներ է տանում Առաջավոր Ասիայի այդ ժամանակվա հզոր տերության՝ Ասորեստանի նկատմամբ։ Այս ամենի արդյունքում Վանի թագավորությունը վերածվեց տարածաշրջանի հզոր պետության։

 

 

Մի վաճառական հայտարարել էր, թե իր խանութի համար աշակերտ է հարկավոր: Շատերը եկան, և վաճառականն ընտրեց մեկին:

— Ինչո՞ւ ընտրեցիր հենց դրան,-հարցրեց ընկերը,- չէ՞ որ ուրիշները հրաշալի վկայականներ ունեին, իսկ դու նրանց չընտրեցիր: Իսկ հենց դա ոչ մի վկայական չուներ:

-Սխալվում ես,-ասաց վաճառականը,-այս տղան շատ վկայականներ ուներ: Սենյակ մտնելուց առաջ ոտքերը սրբեց և դուռը ծածկեց անաղմուկ: Ուրեմն մաքրասեր է ու կարգապահ: Աթոռից վեր կացավ ու տեղը տվեց տարեց մարդուն: Ուրեմն բարեսիրտ է և հարգում է հասակավորին: Դեռ շեմքին` գլխարկը հանեց և կտրուկ պատասխաններ էր տալիս իմ հարցերին, ուրեմն քաղաքավարի է ու աչքաբաց: Կռացավ, վերցրեց հատակի գիրքը, որ ես դիտմամբ էի դրել հատակին, մինչդեռ ուրիշները շրջանցում էին: Հանգիստ սպասում էր իր հերթին՝ չաշխատելով ուրիշներից առաջ ընկնել, ուրեմն` կրթված տղա է: Զգեստները, երեսն ու ձեռքերը մաքուր էին: Ի՞նչ ես կարծում, այս ամենը ամենալավ վկայականները չէի՞ն….

 

Առաջադրանքներ՝

 

1. Քո կարծիքով ինչպիսի ստեղծագործություն է սա՝ առակ, պատմվածք, հեքիաթ, այլ: Պատասխանդ ներկայացրու գրավոր և հիմնավորիր:

 

Իմ կարծիքով սա առակ է, որովհետև սա շատ կարճ էր և բուն իմաստը հասկացվում է:

 

2. Դուրս գրիր տղային բնութագրող բառերը. էլ ինչ բառերով կբնութագրես նրան:

 

Տղան մաքրասեր, կարգապահ, բարեսիրտ, հարգում էր հասակավորին և կրթված տղա էր:

 

3. Ինչո՞ւ վաճառականն ընտրեց հենց այս տղային. հիմնավորիր պատասխանդ:

 

Վաճառականը ընտրեց այդ տղային, որովհետև այդ տղան կարգապահ էր, բարեսիրտ և նա ուներ բոլոր լավ վկայականները:

 

4. Ո՞վ է բարեկիրթ մարդը, քո կարծիքով:

 

Ես համամիտ եմ վաճառականի հետ:

 

5. Բառարանի օգնությամբ բացատրիր բարեկիրթ բառը:

 

Բարեկիրթ-լավ կրթված՝ դաստիարակված

 

6. Քո կարծիքով՝ ո՞րն էր այս պատմության ասելիքը:

 

Այս պատմության ասելիքը այն էր, որ մարդը կարող է ինչվոր բան չունի, բայց հոգով շատ բարի և հոգատար մարդ լինես:

Հանս Քրիստիան Անդերսեն՝ Լուցկիներով աղջիկը։

1. Հիմնավորե՛ք պատմվածքի ավարտը։

 

Ավարտը հուզիչ էր որովհետև նա մահացա այդքան աղ տարիքում:

 

2.Մեկ նախադասությամբ գրեք այլ ավարտ, որը Ձեր կարծիքով կհամապատասխանի

պատմվածքին։ Մի մարդ գնաց  վեկալեց նրան իր տուն տարեց, կերակրեց, և պահեց

3.Շարունակի’ր` Եթե հանդիպեի լուցկիներով աղջկան…։

 

25. Յուրաքանչյուր շարքից առանձնացնել հոմանիշ բառերի 6 զույգ:

 

Ա. Ընչաքաղց, զգաստ, լիովին, գթալ, ժրաջան, ամբոխ, զգոն, բազմություն, ամբողջապես, անկշտում, ջանասեր, կարեկցել:

 

Ընչաքաղցր-ջանասեր-ժրաջան, զգաստ-զգոն, լիովին-ամբողջապես, բազմություն-անկշտում,

 

Բ.Լուրթ, համամիտ, տոկուն, հաղթանդամ, ստահակ, ալևոր, մեծամարմին, խարդախ, կայուն, կապտագույն, համակարծիք, զառամյալ

 

Լուրթ-կապտագույն, համամիտ-համակարծիք, տոկուն-հաղթանդամ-մեծամարմին-կայուն, ստահակ-խարդախ, զառամյալ-ալեւոր

 

Գ) զեփյուռ, ճգնել, պերճ, ձանձրալի, ճիրան, մեծանուն, մագիլ, տաղտկալի, սյուք, շքեղ, ջանալ, անվանի:

 

զեփյուռ-սյուք, ճգնել-ջանալ, պերճ-շքեղ, ձանձրալի-տաղտկալի, ճիրան-մագիլ մեծանուն-անվանի:

 

26. Բաց թողնված տեղերում գրել տրված բառերը:

 

Եղյամն էր նշենի գլուխն արծաթում,

 

Մրսում էր կարծես վայրի սունկ

 

Հանգստանում էր հողմը ամպրոպ`

 

Ականջն բացատ ազդանշանին:

 

(նշենի, ամպրոպ, բացատ, սունկ,)

 

 

Իշպուինի արքան։ Ասորեստանի նվաճողական քաղաքականությունը գնալով ավելի սպառնալի էր դառնում։ Դրա դեմ անհրաժեշտ էր պայքարել համատեղ ուժերով։ Մի կողմից՝ ընդհանուր թշնամուց վտանգը, մյուս կողմից՝ Հայկական լեռնաշխարհի բնակիչների ազգակցությունն արագացրին ողջ Հայաստանը մեկ միասնական պետության մեջ համախմբելու գործընթացը։

 

Սարդուրի 1-ին հաջորդեց նրա որդի Իշպուինին (Ք․ա․ մոտ 825-810 թթ․)։ Վանի թագավորության հզորացման և ողջ Հայաստանի միավորման գործում կարևոր դեր խաղացին Իշպուինի արքայի սկսած և նրա որդի Մենուայի կողմից շարունակված բարեփոխումները։

 

Հատկապես կարևոր էրն ռազմական բարեփոխումները։ Հասարակ ժողովրդից կազմավորված նախկին աշխարհազորը փոխարինվեց արհեստավարժ, ըստ զորատեսակների բաժանված բանակով։ Անցկացվեց զորքի վերազինում։ Ստեղծվեց ամրոցների մեծ ցանց։

 

Բացառիկ նշանակություն ուներ կրոնական բարեփոխումը։ Ողջ պետության համար ստեղծվեց միասնական դիցարան։ Դա արձանագրվել է «Մհերի դուռ» կոչվող ժայռի վրա՝ Վանի մոտ։

 

Կարևոր էր նաև տեղական սեպագրի ստեղծումը (մինչ այդ օգտագործվում էր ասորեստանյան սեպագիրը ասուրերեն)։

 

Այդ բարեփոխումների շնորհիվ երկիրն ամրապնդվեց և ուժեղացավ։ Զգալիորեն ընդլայնվեցին թագավորության սահմանները։ Իշպուինիի օրոք թագավորությանը միացվեց սահմանակից Մանա երկիրը, Արդինի- Մուսասիր քաղաքը։ Վերջինս դարձավ գերագույն աստված Խալդիի պաշտամունքի գլխավոր կենտրոնը։

 

Երկրի հզորացումը Մենուա արքայի օրոք։ Մենուայի գահակալության շրջանում (Ք․ա․ 810-786 թթ․) Վանի թագավորությունը ավելի է հզորանում։ Դրան նպաստեց երկրի տնտեսական առաջընթացը։ Վանա լճի արևելքում կառուցվեց 72 կմ երկարությամբ ջրանցք, որը ժողովրդի մեջ հայտնի է «Շամիրամի ջրանցք» անունով։

 

Մենուա արքայի հաղթարշավների շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհի մեծագույն մասը միավորվում է մեկ կենտրոնացված պետության մեջ։ Իսկ Հայաստանի հյուսիսային շրջանների իշխանությունները ընդունում են նրա գերիշխանությունը և պարտավորվում վճարել հարկեր։

 

Մենուա արքան իր գերիշխանությունն է հաստատում Ուրմիա լճի ավազանից շատ հարավ և Եփրատ գետից արևմուտք։ Նա նաև վերահսկողություն է սահմանում Զագրոսյան լեռներով դեպի արևելք և դեպի Փոքր Ասիա տանող գլխավոր ճանապարհների վրա։ Մենուան հաղթանակներ է տանում Առաջավոր Ասիայի այդ ժամանակվա հզոր տերության՝ Ասորեստանի նկատմամբ։ Այս ամենի արդյունքում Վանի թագավորությունը վերածվեց տարածաշրջանի հզոր պետության։

 

 

106.      Տրված բառերի իմաստները արտահայտի´ր հոմանիշ հարադրություններով (անջատ բաղադ- րիչներով գրվող բառերով) կամ դարձվածքներով:

Օրինակ՝ թափթփել – շաղ տալ, ցիրուցան անել:
Վերադարձնել-հետ տալ

անցնել-անց կենալ

բուժել-բժշկական օգնություն ցուցաբեր էլ

(դեղ ու դարմանով),

մտնել- ներս գալ

կանգնել-կանգ առնել

ընկնել-Թափով շարժվել

խառնվել-Հուզվելուց իրեն կորցնել

կախվել- ինքնասպանություն գործել

107.

ա) Փակագծում տրված րայերր գրի՛ր եզակի կամ հոգնակի ձևով:

բ) Ո՞ր դեպքում բայը հոգնակի ձևով գրեցիր:

Փղի համար կնճիթը  շատ կարևոր Է: Նա դրանով է ուտում ու խմում: Ձագը մոր ետևից  վազում է՝ կնճիթով նրա պոչը բռնած: Փիղ ծնողները կնճիթով  «ապտակում» են չարաճճի ձագուկին, որր սովորաբար  фпքր  ավտոբուսի չափ է լինում:

Երբ փիղն ընկնում է փոսը կամ խճճվում թակարդում, մյուս փղերը մեկնում են կնճիթներն ու նրան օգնում  են: Փիղն առանց կնճիթի չի կարող ապրել, բայց աֆրիկական սավաննաներում հանդիպել  են կնճիթից զրկված փղեր: Նշանակում է՝ ընկերներն  են կերակրել: Փղերն իրենց վիրավոր կամ հիվանդ ընկերոջը  չեն լքում:

Վաղուց ի վեր Հնդկաստանում փիղն ու մարդը բարեկամություն  են անում: Խելացի ու հասկացող կենդանիները ոչ միայն ծանր աշխատանք են անում ու  կատարում մարդկանց հանձնարարությունները,այլև որպես հոգատար դայակներ խնամում (է, են) երեխաներին: Պապը, հայրն ու թոռը կարող (է,են) նույն փղի «սաները» լինել, չէ՞ որ փղերը երկար (է, են) ապրում՝ յոթանասունից ութսուն տարի:

  1. Պատմվածքի համար նոր ավարտ հորինի’ր։

2. Բնութագրի’ր հերոսներին։

3.Պատմվածքից առանձնացրո՛ւ քեզ համար ամենից հուզիչ հատվածը և հիմնավորի՛ր։

-Դու հոգնած կլինես, քաղցած ու ծարավ, գնանք ինձ մոտ: Ի՜նչ անգութ են քո հայրն ու մայրը, որ այս մթանը քեզ ցրտի ու քամու բերանն են ձգել:

-Ես հայր ու մայր չունեմ, ես որբ եմ ու անտեր…

4.Շարունակի’ր միտքը`«Եթե հանդիպեի տղային»:

Եթե ես հանդիպեի տղային ես կասեի որ արևին չես կարող հասն էլ և տաք թեյ կտայի

5. Բացատրի՛ր ստեղծագործության վերնագիրը:

Արևի մոտ- ճանապարհորդություն դեպի արև

Կարդա՛ Վիլյամ Սարոյանի «Բան ունեմ ասելու» պիեսը (դերերով կկարդանք դասարանում):

Առաջադրանքներ

Ա) Գրավոր մեկնաբանե’ք հետևյալ մտքերը․

  • Շատ  բան  ցանկացող  շատ  մարդ  կա.    փորձեք  չափից  շատ  բան  չուզել,  փորձեք  բավարարվել  ձեր  ունեցածով,  որովհետև  ձեր  ունեցածը    լիուլի  է․․․
  • Ուզում է ասել որ չտես մի եղեք
  • Չկան  ավելի  անուշ  ու  ջերմ  բաներ,  քան  ձեզ  համար  ոչինչ  չպահանջող  և  ուրիշներին  սեր  պարգևող  ձեր  իսկ  սրտերը:
  • Չկա ավելի լավ բան քան չպահանջող սիրտը
    • Ձեզնից  յուրաքանչյուրը  մի-մի  միլիոնատեր  է`  հրաշալի  բաներ  տալու  համար:
    • Շատ կուզեի, որ մարդիկ վերջապես գիտակցեն դա, և ոչ թե պահանջեն, այլ տան:
  • Եվ  ինչքան  շատ  տաք,  էնքան  շատ    կստանաք։
  • Ինչքան շատ լավություն անեք եթքան հետ կգա ձեզ։

Բ) Առանձնացրե՛ք Ձմեռ պապին ուղղված խոսքերը։ Համաձա՞յն եք, թե՞ համաձայն չեք։ Հիմնավորե՛ք։